AI en de paradox van Jevons

er bestaat de vrees dat kunstmatige intelligentie (AI) gaat zorgen voor een golf aan werklozen. Het is een vrees die deels bevestigd wordt door mensen uit de AI-wereld zelf.

Mark Zuckerberg van Meta zei bijvoorbeeld onlangs dat AI nog dit jaar in staat zal zijn het werk over te nemen van een gemiddelde programmeur.
Microsoft kondigde ondertussen aan dat het duizenden mensen - vooral programmeurs - wil ontslaan omdat ze overbodig zijn geworden.
De CEO van Amazon schreef in een bedrijfsverslag dat “het moeilijk te voorspellen is wat er precies gaat gebeuren, maar de verwachting is dat AI en robotisering het personeelsbestand flink zullen verminderen”.

William Stanley Jevons

Beleggingsexpert Adam Grossman denkt dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen. Hij wijst op de zogenoemde paradox van Jevons, of het Jevons-effect. Dat is een stelling uit de negentiende eeuw die zegt dat technologische vooruitgang zorgt voor een efficiëntere productie. Dat zorgt op zijn beurt voor meer welvaart, meer consumptie en andere banen die de oude vervangen.

Bij de naamgever, de econoom William Stanley Jevons, ging het destijds om een efficiënter verbruik van kolen. Dat leidde echter niet tot minder kolenverbruik. Nee, het werd juist meer omdat de productiviteit steeg en de hele economie groeide en daarmee de vraag naar kolen als belangrijkste energiedrager.

Advocatenkantoor

Grossman geeft nog andere voorbeelden. Een uit zijn jeugd, betreft zijn vader, een advocaat. Grappig genoeg gebruikte die nog helemaal geen computers. Alles werd ingesproken op dicteermachines en vervolgens uitgewerkt door secretaresses. Een eerste versie was een letterlijke kopie van wat ingesproken was, alleen dan zonder taalfouten. Een tweede versie kwam al dichterbij de finale versie. De derde versie was meestal de definitieve. 

Dat hele proces leverde veel werkgelegenheid op die nu niet meer bestaat omdat advocaten hun stukken tegenwoordig vaak zelf typen en laten corrigeren door een softwareprogramma. Maar dit heeft niet geleid tot minder banen bij advocatenkantoren. Het zijn wel andere banen. Zo zijn er nu veel meer IT-mensen in dienst.

Straatlantaars

Grossman ziet in de economische geschiedenis tal van dit soort voorbeelden, waarbij de transitie meestal niet zo snel gaat. De mensen die gaslantaars in de straten aanstaken, verdwenen niet van vandaag op morgen. Hetzelfde geldt voor de postkoetsen in het Wilde Westen of de sorteerders bij Amazon. Er is meestal genoeg tijd voor de beroepsbevolking om zich aan te passen, hoewel er natuurlijk altijd mensen zijn die tussen wal en schip vallen. Neem bijvoorbeeld de laatste mijnbouwers in kolenmijnen die te oud waren voor herscholing.

Hogere productiviteit

Grossman denkt dat het bij AI net zo gaat. Het zorgt voor hogere productiviteit. Dat leidt tot hogere lonen en snellere economische groei zonder verlies van werkgelegenheid.

Het mooie is dat het vooral vrij stompzinnige banen zijn die verloren gaan. Het vervelende is dat niet exact bekend is hoe snel het allemaal gaat en hoeveel tijd mensen hebben zich aan te passen.