Meer groei? Focus dus op meer productiviteit

“Aan de slag.” Dat is het motto van het nieuwe kabinet. Minder praten, meer doen. De ambitie is helder: minimaal 1,5 procent economische groei. Valt het tegen, dan wordt er bijgestuurd. Dat klinkt daadkrachtig. Maar groei laat zich niet afdwingen. Groei is geen knop. Groei rust op efficiëntie. Groei vereist productiviteitsfocus.

De verleiding is groot om tegenvallende cijfers meteen te beantwoorden met extra geld: meer uitgaven, meer stimulering, meer activiteit. Zeker met het oog op een ontbrekende meerderheid kan dit als politiek en economisch smeermiddel werken. Het bruto binnenlands product (bbp) loopt op, het voelt alsof er beweging is. Maar zonder hogere productiviteit verandert het fundament niet. Groei koop je niet met geld, maar met productiviteit.

Groei ontstaat door efficiëntie

Waar inflatie gaat over de prijs van geld, draait het bij groei over hoeveel waarde een economie per gewerkt uur creëert. Dat verschil is cruciaal. In een krappe economie vertaalt extra besteding zich al snel in inflatie in plaats van extra productie. Daar heb ik recentelijk nog weleens wat over geschreven.

Feit is dat de arbeidsmarkt krap blijft door vergrijzing en dat ruimte schaars is. Het stikstofslot helpt daar zeker niet in mee. In onze huidige situatie jaagt meer overheidsvraag vooral de prijzen op. Dat ziet de aankomende coalitie ook en het strikte begrotingsbeleid is in mijn ogen economisch rationeel.

Het kabinet geeft ook aan dat het wil bijsturen als de groei onder de 1,5% blijft. De uitwerking daarvan is belangrijk. Want duurzame groei ontstaat wanneer bedrijven efficiënter werken, wanneer innovatie processen verbetert en wanneer kapitaal productiever wordt ingezet. Het bijsturen door vanuit de overheid te investeren met publiek geld werkt alleen als het de productiviteit écht verhoogt.

Bij hogere uitgaven zonder efficiëntiewinst blijft het verdienvermogen op z’n best gelijk, hoe hoog het groeicijfer tijdelijk ook uitvalt. De overheid heeft daar weinig vat op. En dat brengt me bij het bekende mechanisme van hogere overheidsuitgaven. Meer vraag bij beperkte capaciteit leidt tot inflatie. En inflatie ondermijnt koopkracht. Wat vandaag ambitie heet, kan morgen hogere maandlasten betekenen. Hogere rente betekent duurdere hypotheken en duurdere financiering voor bedrijven. Uiteindelijk drukken hogere rentes ook op waarderingen op de beurs. Groei die niet op productiviteit rust, is kwetsbaar en kostbaar.

De rekening voor beleggers

Dit is niet alleen een typisch Nederlands vraagstuk, maar geldt overal. Een voorbeeld daarvan is Zuid-Europa, waar in een aantal landen vóór 2008 groei werd gedragen door krediet en binnenlandse vraag. Toen de overheidsbestedingen terugliepen, bleek hoe kwetsbaar groei zonder productiviteitsbasis is.

Wanneer overheden groei proberen te ondersteunen met hogere uitgaven of extra schuld, stijgt het aanbod van staatsobligaties. Als meerdere Europese landen tegelijk hun begrotingen verruimen, kan dat de lange rente opdrijven. Precies dat zien we het afgelopen jaar gebeuren: de termijnpremie is opgelopen, waardoor langlopende rentes hoger staan dan alleen op basis van inflatieverwachtingen te verklaren is.

Voor wie spaart of belegt is dat geen detail. Blijvend hogere rente maakt toekomstige winsten minder waard en zet waarderingen onder druk. Het risicoprofiel van portefeuilles verschuift.

De kwaliteit van groei doet er dus toe. Productiviteitsgroei vergroot het verdienvermogen van bedrijven. Vraaggedreven groei zonder efficiëntiewinst vergroot vooral de volatiliteit. Bijsturen betekent dus inzetten op stijgende productiviteit. Aan de slag met groei? Begin bij productiviteit! De rest volgt vanzelf."