Hele jaar geen renteverlagingen in Europa

Voor de vijfde keer op rij had Christine Lagarde hetzelfde te melden na de rentevergadering van de Europese Centrale Bank, namelijk dat de rente onveranderd, op 2%, blijft. Hoe de ECB te werk gaat, komt erop neer dat de bank een basisscenario op tafel heeft liggen waarin staat wat ze verwacht dat de inflatie en economische groei zullen doen in de komende circa 2 jaar.

Wanneer het bestuur dan bij elkaar komt, zoals gisteren, dan kijken de leden ervan naar de voor de bank relevante ontwikkelingen in de wereld. Daarbij stellen ze telkens de vraag of die ontwikkelingen het basisscenario (kunnen) beïnvloeden en, zo ja, hoe.

Als het antwoord op die vraag is dat de invloed zodanig sterk kan zijn dan het basisscenario
verandert, dan dient de vraag zich aan of de rente in reactie daarop omhoog of omlaag moet en met hoeveel.

Het basisscenario

In februari was het antwoord van de ECB na die exercitie dat het basisscenario nog steeds geldt en dat de risico’s met betrekking tot de ontwikkeling van inflatie en groei binnen marges blijven en in evenwicht (dat wil zeggen, opwaartse noch neerwaartse risico’s domineren). En dus hoeft de bank niets te doen met de rente.

Wat is het basisscenario? Dat de economische groei keurig zal zijn en inflatie op middellange
termijn zal stabiliseren op 2% per jaar. In werkelijkheid ziet de bank dat de economie van de
eurozone inderdaad keurig groeit (1,5% op jaarbasis) en dat de inflatie blijft dalen. In januari
bedroeg de geldontwaarding in de muntunie 1,7%, meldde Eurostat, het Europese bureau
voor de statistiek, onlangs.

In de persconferentie na afloop ging het onder meer over de waarde van de euro. Dat is een
variabele die belangrijk kan zijn voor de inflatie en de groei in de eurozone. De Europese gemeenschappelijke munt is in een jaar tijd zo’n kleine 20% in waarde gestegen
tegenover de dollar.

Gehele plaatje

Als euro sterker wordt ten opzichte van de dollar, dan kan dat in eerste instantie negatief zijn voor de export uit de eurozone en inflatie omlaag drukken. Het eerste omdat spullen gemaakt in de eurolanden, uitgedrukt in bijvoorbeeld dollars, duurder worden in het buitenland en het tweede omdat door de sterke euro zaken die wij in het buitenland halen en betalen in dollars, voor ons, in euro's, goedkoper worden.

De ECB zegt, zoals altijd, dat de bank niet mikt op een bepaald niveau in euro-dollar maar er uiteraard wel naar kijkt omdat de waarde van de euro belangrijk is in het gehele economische en inflatieplaatje die de bank probeert de zien.

De euro is dan wel behoorlijk sterker geworden ten opzichte van de dollar maar kijken we er wat
nauwkeuriger naar, dan zien we dat die waardestijging van de euro (waardedaling van de dollar) zich vooral in de eerste helft van 2025 voltrok. Sinds de zomer van vorig jaar schommelt euro-dollar in een bandbreedte van 1,15-1,20.

Handje helpen

Dat houdt in dat het effect van een sterkere euro op de economie en inflatie in de eurozone al in het basisscenario zit. Ofwel: als de ECB zich de vraag stelt of de wisselkoers van de euro tegenover de dollar het basisscenario beïnvloedt, dan is het antwoord voorlopig nee.

Het is opvallend dat de bank uit Frankfurt toch een beetje laconiek is over de kracht van de euro. In het verleden was de stijging van de waarde van de munt vrijwel altijd al snel de reden voor zorg bij de ECB en waarschuwde de bank dat ze in actie zou moeten komen als de euro te lang sterk zou blijven of nog sterker zou worden.

Dat is de afgelopen maanden eigenlijk nauwelijks gebeurd. Ik vermoed dat de reden daarvoor is dat de sterkere euro de ECB gewoonweg erg goed uitkwam. De stijging van euro-dollar hielp de ECB namelijk de te hoge inflatie omlaag te drukken.

Liever niet

Begin 2025 stegen de prijzen in de eurozone nog gemiddeld met 2,5% per jaar. De inflatie was te hoog en de sterkere euro fungeerde als een soort vervangingsmiddel voor renteverhogingen door de ECB.

Anders gesteld: als de euro-dollar min of meer onveranderd was gebleven in heel 2025, dan had de ECB moeten praten over renteverhogingen. Dat is een discussie die veel bestuursleden van de ECB liever niet voeren. Kortom, de bank vond het prima dat de euro aantrok, daardoor hoefde zij geen impopulaire maatregelen te treffen.

Als we dit alles gebruiken om te proberen naar de toekomst te kijken, dan kunnen we stellen dat
mocht de euro de komende maanden nog sterker worden (bijvoorbeeld dat de wisselkoers van
euro-dollar richting 1,25 klimt) dat wél van invloed zou zijn op het eerdergenoemde basisscenario van de ECB.

Lang gelijke rente

Een sterkere euro zou de inflatie in de eurozone te ver omlaag kunnen drukken in de ogen van de bank. In dat geval zou ze in actie komen, door de rente te kortwieken, zeker ook omdat in de
economische modellen van de ECB de economische groei zou lijden bij een nog sterkere euro.

Als de euro zwakker wordt (lees; als euro-dollar daalt), dan zou dat weliswaar op termijn de inflatie in de eurozone kunnen opstuwen, maar de ervaring leert dat de ECB in dat geval veel minder snel naar het rentewapen zou grijpen. De rente zou namelijk omhoog moeten.

Hoe de euro-dollar zich de komende tijd zal gedragen, zullen we moeten afwachten. De kans lijkt groot te zijn dat, verrassende uitspraken van de beleidsbepalers aan de beide kanten van de Atlantische Oceaan daargelaten, de koers binnen de gebruikelijke bandbreedte zal blijven liggen.

Geen wonder dat Lagarde zei dat de ECB zich op een goede plek bevindt, wat we kunnen vertalen met dat de bank geen haast heeft of noodzaak ziet de rente te veranderen. Het ziet er op het moment naar uit dat de ECB-rente dit hele jaar onveranderd zou kunnen blijven.