Duitsland is inderdaad heel ziek

"De algehele teneur in Duitsland is somber. Het begrotingstekort is er weliswaar nog prima onder controle, maar ook daar staat het kabinet op omvallen en ligt de economie op apegapen. De driepartijencoalitie van Scholz is uiteengevallen, energieprijzen zijn hoog en het ondernemersvertrouwen is ver te zoeken. Duitsland’s machtige industriële basis verkeert dientengevolge al een jaar of twee in contractie.

De teloorgang van de Duitse industrie

Exemplarisch voor deze ontwikkeling is de aankondiging van Volkswagen in september om fabrieken te sluiten in Duitsland. Dit was voor het eerst in de 87-jarige geschiedenis van het bedrijf, een trieste mijlpaal. Volgens Volkswagen zijn de fabrieken niet meer competitief door sterk gestegen energiekosten, oplopende loonkosten en hevige concurrentie vanuit China.

Energie drie keer zo duur

Hoewel de loonkosten al langer een uitdaging vormden voor het produceren in eigen land, vormden de sterk gestegen energieprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne een echte game changer. Duitsland werd afgesloten van goedkoop Russisch gas en moest zijn toevlucht zoeken op de veel duurdere markt voor vloeibar gas (LNG). De Duitse industriële sector is een energieveelvraat.

De economie wordt daarom disproportioneel hard geraakt door de sterk gestegen industriële elektriciteitsprijzen, die momenteel het drievoudige bedragen van het niveau voor de Covid-pandemie. De aankondiging van Volkswagen laat zien dat de Duitse energiecrisis structurele gevolgen kan krijgen voor de lokale economie. Een trend van de-industrialisatie lijkt zich aan te kondigen.

Politiek in staat van crisis

De Duitse regering verkeert momenteel in een staat van crisis na de ineenstorting van de regerende coalitie. Op 6 november ontsloeg bondskanselier Olaf Scholz zijn Minister van Financiën Christian Lindner (FDP), wat leidde tot het uiteenvallen van de driepartijencoalitie. Scholz’ SPD en de Groenen vormen nu een minderheidskabinet. Inmiddels is de Duitse regering na een motie van wantrouwen gevallen. Nieuwe verkiezingen worden over twee maanden verwacht. 

In opdracht van de EU presenteerde Draghi recentelijk een omvangrijke studie gericht op het structureel verbeteren van de Europese economie. De vraag is of het huidige gevoel van crisis, met name in Duitsland, hiervoor al voldoende is. Wij rekenen er nog niet op.

Niet Europa, wel Amerika

De klinkende overwinning van Donald Trump en de vooruitzichten van het America First-beleid zorgde voor een flinke rally van voornamelijk Amerikaanse beleggingen. Amerikaanse aandelenmarkten stegen sterk. Beleggingen buiten de Verenigde Staten presteerden een stuk minder. Onder de dreiging van potentiële handelstarieven kwamen Europe aandelenmarkten nauwelijks van hun plaats.

De marktreacties in november onderstrepen dat Amerikaanse aandelen profiteren van het verwachte beleid van Trump. Nu de verkiezingsonzekerheid uit de weg is, hebben aandelenmarkten volgens ons de ruimte om verder te stijgen."